HBO Max is een van die weinige aanbieders die ook film klassiekers in hun assortiment hebben. Een paar maar, wat meer is dan de keuze op Netflix, AppleTV+ en Amazon Prime samen. Ben-Hur is er één van. Witte donderdag leek mij een prima dag om die film nog eens te kijken.
In september 1982 zag ik de film voor het eerst. Mijn neef was jarig, ik was uitgenodigd en samen met wat van zijn klasgenootjes nam mijn tante ons mee naar de bioscoop op een zaterdagmiddag. Een oud bioscoopje, een zaaltje op de begane grond, met verschoten rood velourse gordijnen, een piano (of was het een orgeltje?) rechts voor het doek in de hoek. In Amsterdam. Ik heb er later nog wel eens naar gezocht maar heb nooit kunnen achterhalen welke bioscoop dit geweest is.
Drieënhalf uur duurt de film, een wonderlijk lange film om kinderen van elf, twaalf jaar mee naar toe te nemen. Aan de andere kant: Romeinen, een zeeslag met piraten, de wagenrace, kortom actie genoeg. En de ondertitel van de film luidt: “A tale of the Christ”, dus ook qua moraal zit het wel goed.
De filmmuziek werd gecomponeerd door Miklós Rózsa, een Hongaars-Amerikaanse componist die behalve zo’n honderd soundtracks ook nog allerlei andere werken voor orkest en kamermuziek ensembles schreef. Dirigenten als Karl Böhm, Georg Solti en Leonard Bernstein dirigeerden zijn muziek, tegenwoordig kent haast niemand zijn werk nog.
De film opent met een ouverture. Zesenhalve minuut lang muziek, zonder beelden, op het woord Ouverture in een klassiek lettertype tegen een detail (de overdacht van de levensvonk) van De schepping van Adam van Michelangelo op het doek (of tv scherm) na dan. Doe je zoiets tegenwoordig dan loopt het publiek gelijk weg. Hoe wij daar als elf jarigen op reageerden kan ik mij niet herinneren, maar ik kan mij voorstellen dat mijn tante hard heeft moeten werken om al die jongetjes op hun plaats te houden.
Tussen toen en nu heb ik de film volgens mij nog één keer op televisie gezien, bij de EO als ik mij niet vergis. En de laatste paar jaar heb ik wel gezocht op streaming media of een aankoop als download, maar de enige Ben-Hur die je dan tegenkomt zijn de remakes uit 2010 of 2016.
Ook de film uit 1959 is een remake. De eerste volledige verfilming stamt uit 1925, er is nog een onvolledige verfilming uit 1907, een stomme film die ook al ruim twee uur duurt. In 2014 werd die film opnieuw uitgebracht waarbij de originele soundtrack van William Axt, ook al zo’n componist die meer dan 200 soundtracks schreef maar die we nu niet meer kennen, werd vervangen door een nieuwe soundtrack van Stewart Copeland, de voormalige drummer van The Police.
Gisterenavond keek ik anderhalf uur van de voor mij enige echte Ben-Hur, de rest is voor vanavond.
